Słownik


Ta zakładka jest dla Ciebie drogi czytelniku. W ten sposób nie będę zobligowany do tłumaczenia podstawowych pojęć w artykułach na portalu, a ty możesz usystematyzować swoją wiedzę.

RYNEK AKCJI:

Kapitalizacja spółki – Wartość giełdowa spółki, liczba akcji pomnożona przez cenę jednej akcji

Shortowanie akcji – Granie na jej spadki, czyli pożyczenie akcji po obecnej cenie oraz sprzedanie jej na rynku, a następnie odkupienie oraz oddanie jej właścicielowi. Jeśli inwestor umiejętnie przewidzi ruch rynku to zarobi różnicę pomiędzy sprzedażą, a odkupem akcji. Zysk jest ograniczony (instrument finansowy nie może stracić więcej niż 100%) przy czym straty są nieograniczone. Grać na spadki można również za pomocą ETF-ów inverse, opcji, kontraktów terminowych, czy kontraktów CFD.

ETF – Exchange Traded Fund; fundusz notowany na giełdzie mający na celu naśladowanie wybranego wskaźnika czy grupy aktywów finansowych. Wyróżniamy ETF-y fizyczne, które skupują akcje z rynku według ich wag w portfelu oraz ETF-y syntetyczne, które naśladują poczynania danego indeksu za pomocą kontraktów terminowych. Zdecydowanie polecam pierwszą opcję. Kolejny podział to ETF-y wypłacające dywidendę (distribution) oraz akumulujące dywidendę (accumulation). Ze względów podatkowych druga opcja jest bardziej korzystna.

Wskaźniki giełdowe:

Zysk na akcję (Earnings per Share) – Zysk wygenerowany przez spółkę za ostatnie 12 miesięcy podzielony przez liczbę akcji. Jeśli spółka wygenerowała 5 mln zł zysku, a w obiegu jest 10 mln zł akcji, to zysk na akcję wynosi 0,5 zł.

Cena/zysk (Price to Earnings ratio) – kapitalizacja spółka podzielona przez zysk wygenerowany za ostatnie 12 miesięcy.
Jeśli wartość wszystkich akcji spółki wynosi 100 mln, a jej zysk to 5 mln, to P/E wynosi 20. Zakładając, że wskaźnik pozostanie stały, to musimy czekać 20 lat, aby zainwestowany kapitał zwrócił nam się w zyskach spółki. Można to policzyć dzieląc cenę jednej akcji przez zysk na jedną akcję. Dokonując odwrotnej operacji – zysk dzielony przez kapitalizację spółki otrzymam stopę zysku. W naszym przypadku byłoby to 5%.
Ocena, czy dana spółka jest tania, czy droga na podstawie wskaźnika cena/zysk zależy od branży spółki, potencjału wzrostu, etapu rozwoju itd.
Do wyceny rynkowej można użyć wskaźnika P/E Schillera, w którym mianownik to uśrednione zyski za ostatnie 10 lat (dostosowane inflacyjnie). W taki sposób możemy uniknąć zaburzeń z okresu kryzysów, gdy spadek rentowności spółek prowadził do bardzo wysokich wartości zwykłego P/E. To wskazywałoby, że rynek akcji jest przewartościowany. Jednak właśnie w okresie paniki i kryzysu zakup akcji jest najlepszą okazją.
P/E Shillera dla SP500 (1870-2021)

Jak widzisz średnia wartość to 15. Poniżej niej rynek jest stosunkowo tani. Gdy wskaźnik ten przekracza 20, to zbliżamy się w kierunku bańki spekulacyjnej.

Wskaźnik Warrena Buffetta – Kapitalizacja krajowej giełdy podzielona przez krajowe PKB

Cena/sprzedaż (Price to Sales) – Kapitalizacja spółki podzielona przez przychód wygenerowany za ostatnie 12 miesięcy

Cena/wartość księgowa (Price to Book Value) – kapitalizacja spółki podzielona przez wartość kapitału własnego (aktywa – zobowiązania)

EBIT (Earnings Before Interests and Taxes) – zysk netto + odsetki + podatki, czyli zysk operacyjny

EBITDA (Earnings Before Interests, Taxes, Depreciation and Amortization) – zysk netto + odsetki + podatki + amortyzacja + deprecjacja

Marża operacyjna/EBIT/zysku– zysk operacyjny/ EBIT/ zysk netto podzielony przez przychód

Stopa dywidendy (dividend yield) – Dywidenda wypłacona za ostatnie 12 miesięcy podzielona przez kapitalizację spółki. Jeśli zysk wynosi 5 mln zł, a jej wartość giełdowa 100 mln zł, to jej stopa zysku wynosi 5%. Wypłacając dywidendę na poziomie 2,5 mln zł, stopa dywidendy będzie wynosić 2,5%. Dzieląc stopę dywidendy przez stopę zysku otrzymamy wskaźnik wypłaty dywidendy (dividend payout ratio), czyli to jaką część zysku spółka przeznacza na wypłatę dywidendy. W naszym przypadku będzie to 2,5%/5% lub 2,5 mln/5 mln, czyli 50%.

Buy-back – Skup akcji przez spółkę, czyli inna forma wypłaty zysków akcjonariuszom. Spółka zmniejszając liczbę akcji w obiegu, zwiększa nasz udział w spółce. Wyobraź sobie, że w obiegu jest 100 akcji po 10 zł (łączna wartość spółki 1000 zł). Gdy spółka zdecyduje się w ramach wypłaty zysku skupić 10 akcji z rynku, to w obiegu pozostanie 90 akcji. Wartość spółki pozostaje taka sama, więc wartość jednego udziału to 11,11 zł (1000 zł/90 akcji). Taka forma wypłaty zysku jest korzystna podatkowo dla akcjonariusza. Od dywidendy płacimy podatek od razu. Od aprecjacji kapitału dopiero, gdy akcje sprzedamy.

Wolny przepływ pieniężny (free cash flow) – Cash flow z działalności operacyjnej (cash flow from operations) minus nakłady inwestycyjne (Capital Expenditures). FCF pokazuje nam, jaki przepływ czystej gotówki generuje spółka. Może być on używany wymiennie z zyskiem netto, a często jest on mniej zniekształcony i bardziej oddaje rzeczywistość niż zysk netto. Analogicznie możemy korzystać z wskaźnika cena/wolny przepływ pienieżny (P/FCF). Jeśli nie jesteś zaznajomiony ze sprawozdaniami finansowymi, to do roboty :).

Model zdyskontowanych przepływów pieniężnych (Discounted Cash Flow model) – Metoda wyceny spółki, w której prognozujemy przyszłe wolne przepływy pieniężne przedsiębiorstwa i dyskontujemy je na dzień dzisiejszy przy użyciu średniego ważonego kosztu kapitału (WACC). W ten sposób możemy otrzymać wartość spółki (intrinsic value).

Średni ważony koszt kapitału (WACC) –

WACC - średni ważony koszt kapitału (weighted average cost of capital) |  Michał Stopka: Inwestor Profesjonalny


Wskaźniki rentowności, płynności i zadłużenia spółki:

ROIC (Return on Invested Capital) – EBIT (1-t)/(kapitał własny + oprocentowane zadłużenie obce – gotówka)
Kluczowa miara, jeśli chodzi o analizę rentowności spółki. Porównanie tej wartości z WACC pozwoli nam stwierdzić, czy firma podejmuje się rentownych przedsięwzięć, kreując (ROIC>WACC) wartość dodaną dla akcjonariuszy. W wolnorynkowym scenariuszu ROIC powinien dążyć do WACC, gdyż nowe przedsiębiorstwa będą chciały wykorzystać rentowność oferowaną przez daną branżę lub rynek. Spółki utrzymujące przez długi okres sporą nadwyżkę ROIC nad WACC posiadają albo wyjątkową rynkową przewagę swojego produktu/usługi/marki (economic moat) albo operują na oligopolistycznym/monopolistycznym rynku.

ROA (Return on Assets) – zysk netto podzielony przez aktywa

ROE (Return on Equity) – zysk netto podzielony przez kapitał własny

Zadłużenie ogólne – zobowiązania spółki podzielone przez aktywa

Zadłużenie kapitału własnego – zobowiązania spółki podzielone przez kapitał własny

Płynność bieżąca (current ratio) – aktywa bieżące podzielone przez zobowiązania bieżące

RYNEK OBLIGACJI:

Obligacja – Papier wartościowy, w którym obligatariusz pożycza środki emitentowi, a ten w zamian zobowiązuje się do płacenia odsetek oraz do wykupu obligacji w wartości nominalnej w ustalonym dniu. Obligacja może być emitowana przez rządy, jednostki samorządu terytorialnego, przedsiębiorstwa. Obligacje są również przedmiotem obrotu wtórnego. W Polsce ma to miejsce na rynku Catalyst oraz BondSpot.

Oprocentowanie obligacji – Wysokość odsetek, czyli strumienia płatności od emitenta do obligatariusza. Odsetki od obligacji są wypłacane w ustalonych odstępach czasu (najczęściej jest to rok lub 6 miesięcy).

Cena obligacji, a jej rentowność – Cena obligacji na rynku wtórnym zmienia się w zależności od wymaganej przez inwestorów rentowności. Załóżmy, że kupiłeś 5 letnią obligację skarbową o wartości nominalnej 100 zł oraz o oprocentowaniu rocznym 5% (odsetki płacone raz do roku). W taki sposób przez pierwsze cztery lata otrzymasz 5 zł, a w piątym roku 5 zł + wartość nominalna, czyli łącznie 105 zł. Póki rentowność rynkowa 5 letnich obligacji skarbowych wynosi 5% również jej cena pozostanie niezmienna, czyli 100 zł. Jednak co się stanie, jeśli NBP podniesie stopy procentowe, albo obniży się rating Polski i teraz wymagana rentowność będzie wynosić 7%? Czy ktoś kupi Twoją obligację za 100 zł płacącą 5%, jeśli może kupić obecnie w takiej samej cenie obligację z odsetkami w wysokości 7%? Aby swoją obligację sprzedać, będziesz musiał zaoferować odpowiednio niższą cenę. Odwrotna sytuacja ma miejsce, gdy rentowność obligacji spada. Wtedy Twoja obligacja płacąca 5% zyska na wartości. Zależność pomiędzy ceną obligacji, a jej rentownością przedstawiono na poniższym rysunku.

Spadek dochodowości obligacji, przekłada się na wzrost ceny, a wzrost dochodowości na spadek ceny. Jednak cena obligacji rośnie szybciej w przypadku spadku rentowności niż maleje, gdy rentowność rośnie. Ta zależność nazywa się wypukłością obligacji.

Krzywa dochodowości – Wymagana rentowność obligacji w zależności od terminu zapadalności. W normalnych warunkach emitenci obligacji z dłuższym czasem trwania muszą zapłacić wyższe odsetki. Po pierwsze jest to wywołane preferencją płynności, a po drugiej bardziej odległy termin wykupu wiąże się z większym ryzykiem np. inflacyjnym, gospodarczym, emitenta, lub wzrostu stóp procentowych.

INSTRUMENTY POCHODNE

Kontrakty futures/forward – Kontrakt pomiędzy stronami, w którym to strony „zakładają się”, co do ceny danego aktywa w określonym terminie. Załóżmy, że dziś cena złota to 1800 dolarów. Ty uważasz, że cena za 6 miesięcy będzie niższa (zajmujesz pozycję krótką – short), a ja, że cena będzie wyższa (pozycja długa – long). Jeśli w dniu rozliczeniu kontraktu cena złota będzie wynosić 1700 dolarów, to ja mam obowiązek kupić od Ciebie metal po 1800 dolarów, albo po prostu możemy rozliczyć transakcję gotówką (przelewam Ci 100 dolarów).
Kontrakt futures podlegają obrotowi giełdowemu, występują depozyty zabezpieczające, następuje codzienne rozliczenie kontraktu oraz aby zapewnić odpowiednią płynność na rynku występuje wysoka standaryzacja kontraktów (są tylko cztery możliwe terminy wygaśnięcia kontrakty – trzeci piątek marca, czerwca, września i grudnia).
Kontrakt forward dla odmiany ma postać umowy prywatnej, czy to między zainteresowanymi stronami, czy stroną, a instytucją finansową. Nie jest standaryzowany, warunki są dowolne – ustalają je strony. Nie podlega obrotowi giełdowemu, zatem nie ma konieczności utworzenia depozytu zabezpieczającego.
Oba rodzaje kontraktów są to tzw. instrumenty symetryczne. Jedna strona traci, druga zyskuje (gra o sumie zerowej).

Opcje – instrument finansowy, w którym jedna strona ma prawo do zakupu/sprzedania aktywa finansowego (long), podczas gdy druga strona ma taki obowiązek (short). Wyróżniamy opcje amerykańskie (rozliczenie może nastąpić w każdym dniu obowiązywania kontraktu) oraz opcje europejskie (rozliczenie może wystąpić tylko w dniu, w którym opcja wygasa). Dwa główne rodzaje opcji to call i put.
Opcja Call (opcja kupna) – wystawca (short call) zobowiązuje się do sprzedaży instrumentu bazowego po ustalonej cenie w ustalonym dniu w zamian za otrzymaną w dniu zawarcia kontraktu premię od kupca opcji (long call), który ma prawo do wykonania swojej opcji. Załóżmy, że cena akcji KGHM wynosi dziś 200 zł. Strony porozumiewają się, co do warunków kontraktu. W zamian za premię w wysokości 10 zł, strona długa za 6 miesięcy będzie miała prawo do zakupu akcji KGHM po 200 zł. Zatem jeśli za 6 miesięcy cena akcji będzie niższa niż 200 zł to strona, która zakupiła opcję z niej nie skorzysta i straci 10 zł zainwestowane w premię. Jeśli cena będzie wyższa niż 200 zł, to strona długa wykona swoje prawo do opcji i przez to zniweluje koszt, jaki poniosła w związku z premią. Po przekroczeniu bariery 210 zł za akcję strona długa będzie mogła czerpać nieograniczone zyski, a strona krótka będzie zobowiązana, aby akcji się pozbyć po 200 zł niezależnie od tego jak wysoka ona będzie w dniu rozliczeniu kontraktu (opcja europejska) lub w czasie jego trwania (opcja amerykańska).
Opcja Put (opcja sprzedaży) – wystawca opcji (short put) w zamian za wstępną premię zobowiązuje się do kupna danego instrumentu bazowego od strony długiej (long put) w ustalonej cenie, w ustalonym czasie. Sytuacja jest odwrotna niż w przypadku call. Strona długa zabezpiecza się przed spadkiem ceny danego aktywa, płacąc premię stronie krótkiej. Zatem jeśli cena KGHM wzrośnie powyżej 200 zł, to strona długa opcji nie wykona. Jeśli cena zacznie spadać poniżej 200 zł, to operacja ta zacznie być opłacalna. W ten sposób pomimo tego, że cena aktywa będzie wynosić np. 150 zł, to cena krótka będzie zobowiązana, aby aktywo kupić po 200 zł.
Opcje w przeciwieństwie do kontraktów futures/forward nie są symetrycznymi instrumentami pochodnymi, gdyż straty jednej strony (długiej) są ograniczone, a strony krótkiej są nieograniczone (w przypadku opcji put maksymalną stratę ogranicza wartość 0 danego aktywa).

Kontrakty CFD (Contract for difference) – Możliwość gry na spadki/wzrosty danego aktywa finansowego używając dźwigni. Korzystając z kontraktów CFD możesz zainwestować w dane aktywo warte 100 zł posiadając tylko np. 10 zł (oraz depozyt zabezpieczający). W ten sposób korzystasz z dźwigni 1:10. Jeśli aktywo wzrośnie o 1% do 101 zł ty zyskasz również 1 zł, czyli 10% zainwestowanej kwoty. Wszystko działa oczywiście również w drugą stronę. Jeśli cena spadnie do 90 zł, czyli o 10%, to ty stracisz 100% zainwestowanego kapitału. Klienci profesjonalni mogą korzystać nawet z dźwigni 1:100. To jest dopiero zabawa. Wchodząc na stronę brokera oferującego kontrakty CFD możecie zazwyczaj przeczytać, że 80% klientów traci swoje środki korzystając z CFD. Takie żniwa. Oczywiście dodatkowym kosztem takiego inwestowania jest utrzymanie pozycji. Broker nie pożyczy nam przecież pozostałej części kapitału za darmo.

Inne aktywa finansowe:

REIT-y (Real Estate Investment Trust) – fundusz notowany na giełdzie, który gromadzi środki inwestorów i lokuje je w różnego typu nieruchomości, wypłacając inwestorom dywidendę z otrzymanych czynszów od najemców. Możliwość pasywnego inwestowania na rynku nieruchomości. W większości jurysdykcji REIT-y są prawnie zobowiązane do wypłaty inwestorom od przynajmniej 75% zysków w formie dywidendy. W niektórych krajach jest to nawet 90%.

Listy zastawne (MBS – Mortgage Backed Securities) – Instrument dłużny zabezpieczony hipoteką. Wyobraź sobie, że bank udziela Ci kredytu hipotecznego na 500k zł na 20 lat z odsetkami w wysokości 10%. Następnie nie czeka on, aż kredyt spłacisz tylko odsprzedaje go instytucji finansowej, która z Twojego kredytu oraz innych kredytów hipotecznych tworzy transzę. Agencja ratingowa wystawia takiemu instrumentowi finansowemu rating i jest on notowany na giełdzie. W taki sposób inwestorzy z całego świata mogą inwestować w produkt finansowy, który jest zlepkiem kilkuset kredytów hipotecznych. Bank pozbył się ryzyka kredytowego i może udzielać większą ilość nowych kredytów, a los inwestorów zależy od tego, czy ty kredyt spłacisz. Jak pamiętasz, to właśnie MBS-y oparte o kredyty subprime były główną przyczyną kryzysu z 2008 roku.

Polityka monetarna/system monetarny:

Standard złota – System monetarny w którym podaż waluty ma 100% pokrycie w krajowych zasobach złota. Szybszy przyrost podaży banknotów jest niemożliwy bez przyrostu zasobów złota. Banknot jest zawsze wymienialny na kruszec.

Luzowanie ilościowe (quantitative easing) – Skup aktywów banków komercyjnych (np. obligacji skarbowych, papierów wartościowych zabezpieczonych hipoteką tzw. MBS) przez bank centralny nowo wyczarowanymi jednostkami monetarnymi w celu zapewnienia bankom komercyjnym płynności.

Quantitative Tightening (QT) – Odwrotny proces do luzowania ilościowego. W tym przypadku bank centralny sprzedaje wcześniej zakupione aktywa lub przetrzymuje je do terminu zapadalności. Prowadzi do redukcji bilansu banku centralnego oraz zassania płynności z sektora bankowego.

Bail-out – Pomoc finansowa ze strony rządu oferowana korporacjom czy instytucjom finansowym będącym na skraju upadku, której koszty obciążają podatnika. Przeciwieństwo bail-in’u, gdy dana firma jest ratowana kosztem wierzycieli, deponentów, akcjonariuszy, a nie podatników.

Stopa rezerwy obowiązkowej – Instrument banku centralnego wpływający na podaż waluty. Miernik kwoty rezerwy obowiązkowej, jaką banki komercyjne są zobowiązane wpłacić do banku centralnego od otrzymanego depozytu w celu zabezpieczenia ich wypłacalności.

Operacje REPO – Operacja otwartego rynku, w której jedna instytucja finansowa (strona krótka) poszukuje płynności (gotówki) na rynku w zamian za aktywo finansowe (najczęściej jest to obligacja skarbowa) zobowiązując się do jego odkupu w ustalonym terminie. Strona długa pożyczając gotówkę, otrzymuje pod zastaw aktywo finansowe, inkasując odsetki naliczane według stopy referencyjnej (repo rate). Operacja reverse repo jest tym samym zjawiskiem, tylko patrząc od strony długiej.

Stopy procentowe ustalane przez NBP:
depozytowa – stopa, jaką banki komercyjne otrzymują w zamian za złożenie depozytu w banku centralnym
referencyjna – stopa według której odbywają się operacje otwartego rynku (repo/reverse repo)
lombardowa – stopa po której bank centralny udziela kredytu bankom komercyjnym

Stopa WIBOR (Warsaw Interest Bank Offered Rate) – Stopa procentowa ustalana na podstawie codziennej międzybankowej „ankiety”. Średnia arytmetyczna wielkości oprocentowania podawanych przez największe banki działające w Polsce. Od jej wysokości zależy większość kredytów ze zmiennym oprocentowaniem. Na takich samych zasadach działa LIBOR (londyńska wersja), czy EURIBOR (wersja europejska). Kilkukrotnie zostało już udowodnione, że stawka LIBOR była przez bankierów manipulowana.

Deficyt wymiany handlowej – Nadwyżka importu nad eksportem dóbr i usług.

Międzynarodowa Pozycja Inwestycyjna Netto (NIIP) – Posiadane aktywa przez obywateli naszego kraju za granicą minus aktywa posiadane przez inwestorów zagranicznych w naszym kraju.

Aktywa rezerwowe kraju – Rezerwy walutowe danego kraju składające się zarówno z głównych światowych walut (60% światowych rezerw walutowych stanowi dolar, 20% euro), jak i ze złota. Kluczowa broń banku centralnego w przypadku ataku spekulacyjnego na walutę.